Kan kunst de stem van verandering zijn?
Ik ben ooit beeldend kunstenaar geworden vanuit een basaal gevoel me te moeten uiten, iets te verbeelden wat ik kennelijk niet met woorden zou kunnen zeggen. Die maakdrang wordt in de kunstwereld urgentie genoemd. Je hebt enerzijds de urgentie om iets te maken en anderzijds zijn het de critici en toeschouwers die iets urgent noemen als ze het zien. In beide gevallen is het ontstaan vanuit eigenheid en onafhankelijkheid. Ook zonder financiële prikkel of uitzicht op succes zal er iets gecreëerd worden omdat het eenmaal gezegd moet worden volgens de maker.
Wat is invloed en hoe het te gebruiken?
Ik zal niet beweren dat mijn werk urgent is, het is in de eerste plaats urgent voor mijzelf. Het bedenken en produceren van een kunstwerk werkt voor mij reinigend en rustgevend. Ik kan letterlijk iets kwijt en het geeft me op een of andere manier een gevoel van richting, helderheid en een duidelijk zelfbesef. Met zelfbesef bedoel ik: ik weet dat ik iets naar buiten zend en daar voel ik me verantwoordelijkheid voor. Zonder mezelf groter te maken of mijn invloed op de wereld te overschatten weet ik diep van binnen dat elke uiting invloed is of kan zijn. Waar invloed staat kan je ook inspiratie lezen. En dat is waar ik met deze tekst ook heen wil.
Each system needs believers. Ik ben geboren in 1970 en ben opgegroeid in een periode van koude oorlog, gevolgd door een periode van optimisme en mogelijkheden in de geest van solidariteit en rekenschap van het verleden*. Ergens met de opkomst van het internet, de smartphone, social media en nu A.I. is er voor mijn gevoel geleidelijk een deur opengezet naar ongebreideld kapitalisme en consumentisme. Het woord vooruitgang werd een toverwoord voor gelovers van dit systeem maar een breekijzer voor de onwilligen. De teneur: Ga mee in de stroom der vooruitgang of blijf voor eeuwig ongezien achter in een stoffig verleden.
*dit is wel door mijn westerse bril bekeken er zijn nog veel andere minder rooskleurige verhalen over deze zelfde periode, dat ben ik mij bewust.
Happy consumer kills democracy. Het verschil tussen kunst met de grote K en kunst met de kleine k werd langzaam maar zeker weg geëffend en maakte heel democratisch plaats voor kunst voor de massa. Likes en shares bepalen zichtbaarheid en populariteit. Algoritmes bepalen groot deels hoe hoog je ster rijst. Schandalen, verontwaardiging, geweld en sex zijn grote algoritmische stijgers en bescheidenheid brengt je nergens.
In dit klimaat is er iets verloren gegaan en ‘iets’ is hier een understatement. Authenticiteit is het aan het verliezen van de commercie en daarmee is de waarachtigheid vogelvrij verklaard en zijn intrinsieke waarden in een vrije val terechtgekomen.
Ineens blijkt dat we allemaal gevangen zitten in een sociaal web wat gesponnen is door een klein clubje ergens in Silicon Valley. Een klein clubje nerds wat uitgegroeid is tot een groep tech miljardairs met ongegeneerde machthonger. Ineens blijkt die vooruitstrevendheid heel conservatief. Ineens bleken die vrije ondernemers rechtse autocraten met oneindige invloed tot hun beschikking… en toen wat?
How can you be an artist and not reflect the time. Wat kan ik doen, wat zou ik moeten doen? Ik ga met deze gedachten naar bed en sta er mee op.
‘How can you be an artist and not reflect the time’ is een uitspraak van wijlen Nina Simone en ik ben het roerend met haar eens. Waarom zou je als artiest nietszeggend willen zijn en aan een leiband willen lopen van commercie terwijl je unieke eigenheid je ontstolen wordt omwille van een grotere omzet. Of zou je je talent willen gebruiken om jouw vrije en ongetemde stem te laten horen?
Stel je voor als de meerderheid van kunstenaars in deze wereld zich zouden uitspreken, risico durven te nemen en zich niet laten inperken door algoritmische waarden en commerciële belangen. En dat ze hun platform en podium gebruiken om de fascistische hegemonie die aan het ontstaan is te breken. Wat zou er dan gebeuren? We moeten ons realiseren dat alles invloed is, ook nietszeggendheid en kwaadaardigheid. Het goede nieuws: niemand heeft het monopolie op invloed.
Stilzwijgen is in deze tijd namelijk gelijk aan instemmen, valideren, mogelijk maken.
Vooruitgang of verval? Hannah Arendt (auteur van ‘De banaliteit van het kwaad’) betoogt dat het misgaat met de mensheid zodra mensen stoppen met ‘handelen’ door totalitaire macht, door angst of omdat ze snelle oplossingen willen bereiken voor maatschappelijke problemen. Onverschilligheid is daarbij een groter gevaar dan gewelddadigheid. Ik voeg hieraan toe dat burgerlijkheid ook niet onschuldig is, zij normaliseert dominante systemen en kijkt weg als het te ongemakkelijk wordt.
Human Rights Watch stelt dat driekwart van de wereld inmiddels onder autocratisch bestuur valt (één kwart nog maar democratisch). We zien dat fascisme en onverdraagzaamheid langzamerhand grip krijgt op de hoofden en harten van mensen, ouderwetse denkwijze over man vrouw verhoudingen en rassen weer een vlucht nemen en een agressieve vorm van nihilisme en hedonisme hoogtij viert.
De klok wordt terug gedraaid, of misschien juist full speed doorgedraaid naar een dystopische wereld waar big tech miljardairs, andere miljardairs en autocratische leiders samenwerken om vooral zich zelf te verzekeren van een beter leven uiteindelijk ten kosten van ons allemaal.
Dit fascisme lacht ons in het gezicht uit, verstopt zich niet, verzint geen smoezen want ze minacht ons en de rechtstaat en tooit zich als entertainment, gemak en vooruitgang. Dat maakt het zo gevaarlijk en moeilijk te stoppen. Er moet een tegengeluid georganiseerd worden, een constant protest!
Keer het tij. Kunstenaars, artiesten hebben de beste kaarten voor dat tegengeluid. Maar eigenlijk Iedereen met een podium, dus ook sporters, zouden zich kunnen uitspreken en daarmee verandering forceren.
Daarnaast hebben kunstenaars en artiesten iets wat niet te koop is en waar fascistische en totalitaire systemen niet tegenop kunnen. Dat is verbeelding, fantasie, humor, liefde en onafhankelijkheid. De verbeelding moeten we trouwens niet te enthousiast weggeven of overlaten aan artificiële intelligentie, maar koesteren en uitdragen alsof ons leven er vanaf hangt.
Eenmaal weggeven, zijn we het kwijt en is het ook weg. Er is geen restitutie mogelijk.
Als iedereen met een podium zich uitspreekt volgt een stille meerderheid. De fans, volgers en het publiek bewegen vanzelf geleidelijk met hen mee. Want zo werkt invloed.
Gebruik je invloed om terug te eisen wat altijd al van ons was: het recht om te zijn.
Gebruik je invloed om het tij te keren, verandering is mogelijk.
Gebruik het of verlies het.
Reageren? mail me @ maoatelier007@gmail.com
